Czym są wtyczki dostępności?
Wtyczki dostępności (czasem nazywane nakładkami) to narzędzia, które instalujesz na stronie w kilka minut, zwykle wystarczy wkleić fragment kodu od dostawcy. Po instalacji na stronie pojawia się ikonka z panelem opcji: powiększ tekst, zmień kontrast, włącz podkreślenie linków. Najpopularniejsze przykłady to accessiBe, UserWay i AudioEye.
Problem w tym, że wtyczki nie zmieniają kodu źródłowego strony. Działają jak nakładka na niedostępny kod, maskują problem zamiast go rozwiązywać. Jeśli formularz rezerwacji nie ma etykiet pól, wtyczka tego nie naprawi. Jeśli obrazki nie mają tekstów alternatywnych, wtyczka ich nie dopisze (a jeśli próbuje to robić automatycznie, często robi to źle).
Co mówią badania?
WebAIM, jedna z najbardziej uznanych organizacji zajmujących się dostępnością cyfrową, przeprowadziła badanie wśród specjalistów i użytkowników z niepełnosprawnościami. Wyniki są jednoznaczne: 67% specjalistów oceniło wtyczki jako nieskuteczne. Wśród samych osób z niepełnosprawnościami opinia była jeszcze bardziej krytyczna – 72% uznało te narzędzia za nieskuteczne. Zaledwie 2,4% osób z niepełnosprawnościami uznało je za bardzo skuteczne.
To nie są teoretyczne rozważania – to opinie osób, które codziennie potrzebują dostępnych stron, żeby móc z nich korzystać.
Stanowisko Komisji Europejskiej
W maju 2023 roku European Disability Forum i International Association of Accessibility Professionals wydały wspólne oświadczenie: wtyczki nie zapewniają zgodności z europejskim prawem. Komisja Europejska potwierdziła to oficjalnie – nakładki nie są akceptowalnym rozwiązaniem dla spełnienia wymogów dostępności.
To ważna informacja dla każdego, kto rozważa wtyczkę jako sposób na „załatwienie" tematu dostępności.
Dlaczego automatyzacja nie wystarczy?
Dostępność cyfrowa to złożony temat i nie da się jej w pełni zautomatyzować. Badania pokazują, że narzędzia automatyczne wykrywają tylko 20-40% problemów z dostępnością. Zaledwie 13% wymagań WCAG można sprawdzić w pełni automatycznie. Pozostałe 70% wymaga oceny przez człowieka – eksperta, który rozumie kontekst, oraz rzeczywistych użytkowników korzystających z technologii asystujących.
Nawet twórcy najlepszych narzędzi do automatycznego testowania dostępności przyznają, że ich oprogramowanie może zweryfikować tylko część wymagań. Reszta wymaga ludzkiej oceny.
Przykład: tekst alternatywny
Automat może sprawdzić, czy obrazek ma atrybut alt. Ale nie oceni, czy ten tekst ma sens. Wtyczka może wygenerować alt „obrazek przedstawia kobietę przy biurku" – podczas gdy w kontekście strony gabinetu ważne jest, że to „dr Anna Nowak, specjalistka fizjoterapii". Taki automatycznie wygenerowany opis jest bezużyteczny, a czasem wręcz wprowadza w błąd.
Wtyczki mogą przeszkadzać użytkownikom
Osoby z niepełnosprawnościami mają własne narzędzia i ustawienia systemowe – czytniki ekranu, powiększenie tekstu, tryb wysokiego kontrastu. Są do nich przyzwyczajone i działają one na każdej stronie tak samo.
Wtyczki mogą nadpisywać te ustawienia, wymuszając na użytkowniku naukę nowego narzędzia na każdej stronie. Mogą też kolidować z czytnikami ekranu i innymi technologiami asystującymi, tworząc nowe bariery zamiast je usuwać.
Eksperci dostępności wielokrotnie dokumentowali przypadki, w których wtyczka utrudniała osobom niewidomym korzystanie ze strony, zamiast pomagać.
Dodatkowe problemy
Wolniejsze ładowanie strony
Wtyczka to dodatkowy skrypt ładowany z zewnętrznego serwera. Wpływ na szybkość nie jest dramatyczny, ale każdy dodatkowy skrypt to kolejne milisekundy ładowania – a te się sumują.
Ryzyko bezpieczeństwa
Instalując wtyczkę, pozwalasz zewnętrznej firmie wstrzykiwać kod na swoją stronę. To ryzyko, które warto rozważyć, szczególnie jeśli na stronie są formularze z danymi osobowymi.
Co mówią organizacje osób z niepełnosprawnościami?
National Federation of the Blind, największa organizacja osób niewidomych w USA, w 2021 roku wydała oświadczenie krytykujące accessiBe — jednego z najpopularniejszych dostawców wtyczek. Organizacja zarzuciła firmie ignorowanie głosu osób niewidomych, które zgłaszały, że wtyczka utrudnia im korzystanie ze stron i wycofała się z przyjmowania od niej sponsoringu.
Overlay Fact Sheet to dokument ostrzegający przed wtyczkami, podpisany przez ponad 1000 ekspertów dostępności z całego świata, w tym użytkowników z niepełnosprawnościami. Dokument jasno stwierdza: wtyczki nie czynią stron zgodnymi z WCAG i mogą tworzyć nowe bariery.
W styczniu 2025 roku amerykańska Federalna Komisja Handlu nałożyła na accessiBe karę miliona dolarów za wprowadzanie klientów w błąd – firma twierdziła, że jej sztuczna inteligencja zapewni pełną zgodność z WCAG.
Jak wygląda prawdziwa dostępność?
Nie ma skrótów. Prawdziwa dostępność to proces, który obejmuje kilka etapów.
Zaczyna się od audytu – sprawdzenia strony przez specjalistów, którzy rozumieją wymagania WCAG i potrafią ocenić rzeczywiste bariery. Następnie przychodzi naprawa kodu źródłowego – rzeczywiste poprawienie HTML, CSS i JavaScript, nie nakładanie warstwy maskującej problemy. Ważne jest też testowanie z prawdziwymi użytkownikami – osobami korzystającymi z czytników ekranu, nawigacji klawiaturą, powiększalników.
Dostępność to nie jednorazowe działanie – wymaga monitorowania i aktualizacji przy każdej większej zmianie na stronie. Dlatego oferujemy opiekę nad dostępnością, nie tylko jednorazowe audyty.
Podsumowanie
Wtyczki dostępności to marketingowe obietnice bez pokrycia. 67-72% użytkowników uważa je za nieskuteczne. Automatyczne narzędzia wykrywają tylko 20-40% problemów. Komisja Europejska i organizacje osób z niepełnosprawnościami odradzają ich stosowanie.
Rozumiemy pokusę – wtyczka wydaje się prostym rozwiązaniem skomplikowanego problemu. Ale dostępność cyfrowa nie ma skrótów. Wymaga zrozumienia potrzeb użytkowników i solidnej pracy nad kodem strony.
Dobra wiadomość: strona zaprojektowana z myślą o dostępności od początku nie jest droższa niż strona niedostępna. Problem pojawia się, gdy próbujemy naprawiać coś, co powstało bez uwzględnienia dostępności – wtedy rzeczywiście wymaga to pracy. Ale wtyczka tej pracy nie zastąpi.